İsrail seçimini okuma kılavuzu: Kim kazandı kim kaybetti… Anahtar Araplarda

İsrail’de, asker, diplomat, mahkum gibi kendi sandığında oy kullanamayan seçmenlerin “çift zarf” olarak isimlendirilen oyları hariç, 27 Ekim genel seçimlerinde oy sayımı tamamlandı. Binyamin Netanyahu yanlısı iktidar bloğu 53, Gadi Eisenkot öncülüğündeki muhalefet bloğu ise 48 sandalyede kaldı. İsrail vatandaşı Filistinlilerin siyasi temsilinde öne çıkan Ra’am ve Ortak Liste çizgisindeki partilerin toplam sandalye sayısı ise 19‘a ulaştı.

İsrail’in Yedioth Ahronoth gazetesinin haberine göre yaklaşık 600 bin civarında olan çift zarf oylarının sayımının bu gece başlaması ve yarın tamamlanması bekleniyor. Bu oylar toplam oy oranının yaklaşık yüzde 15’ine tekabül ediyor.

120 sandalyeli İsrail Meclisi’nde (Knesset) hükümet kurabilmek için en az 61 milletvekilinin desteği gerekiyor. Mevcut tablo, iki ana siyasi kampın da bu çoğunluğun gerisinde kaldığını gösteriyor.

GEÇEN SEÇİME KIYASLA SON DURUM

2022’deki genel seçim sonuçlarıyla dün tamamlanan seçimin sonuçları arasındaki fark belirgin seviyede.

Netanyahu Bloku

• Netanyahu’nun Likud Partisi: 2022’de 32, 2026’da 26 sandalye kazandı.
• Şas Partisi: 2022’de 11, 2026’da yedi sandalye kazandı.
• UTJ Partisi: 2022’de yedi, 2026’da da yedi sandalye kazandı.
• Dini Siyonizm: 2022’de yedi, 2026’da altı sandalye kazandı.
• Yahudi Gücü: 2022’de altı, 2026’da yedi sandalye kazandı.

Dönüşüm Bloku

• Eisenkot’un Yashar Partisi: Eisenkot 2022 seçimlerine kendi partisiyle değil, Ulusal Birlik ittifakı çatısı altında katıldı. İttifak, 2022’de 12 sandalye kazanmıştı. Eisenkot, Yashar Partisiyle ise 21 sandalye kazandı.
• Birlikte İsrail Partisi: 2022’de 36 sandalye, 2026’da 12 sandalye kazandı.
• Demokratlar Partisi: Parti, Temmuz 2024’te İşçi Partisi (Avoda) ile Meretz’in birleşmesiyle kuruldu. 2022’de İşçi Partisi dört, Meretz hiç sandalye kazanamadı. İki parti, Demokratlar çatısı altında 2026’da sekiz sandalye kazandı.
• İsrail Evimiz: 2022’de altı sandalye, 2026’da ise yedi sandalye kazandı.

Arap Partileri

• Ortak Liste: 2022’de beş sandalye, 2026’da 12 sandalye kazandı
• Ra’am: 2022’de beş sandalye, 2026’da yedi sandalye kazandı.

NETANYAHU’NUN ÖNÜNDEKİ AŞILMAZ ENGEL

2022 yılındaki seçimlerde 64 sandalyelik rahat bir çoğunlukla hükümet kuran Netanyahu, bu seçimde ciddi bir güç kaybı yaşadı. Müttefikleriyle ulaştığı 53 sandalye, hükümetin devamı için gereken çoğunluğun altı vekil gerisinde kalıyor.

Netanyahu açısından temel sorun yalnızca sayısal eksiklik değil, olası ortaklıkların ideolojik sınırları. Sağ ve dinî partilerle kurulan mevcut ittifakın dışına çıkmak, koalisyon ortaklarının kırmızı çizgileri nedeniyle oldukça zor görünüyor.

Arap partilerinin desteğine dayanan bir hükümet seçeneği ise gerek sağ blokun siyasi yaklaşımı gerekse geçmişteki siyasi tartışmalar nedeniyle imkansıza yakın değerlendiriliyor. Seçim sonuçları, sağ blokun önde olmasının tek başına iktidarın devamını garanti etmediğini gösteriyor.

ORTAK LİSTE KAPIYI KAPADI

İsrail Meclisindeki Filistin asıllı milletvekili Ahmed Tibi, “Ortak Liste” olarak, Netanyahu ile aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir hükümetini iktidardan uzaklaştırmak için Değişim Bloku’na ellerini uzattıklarını belirtti. Tibi, “Suçlu Ben-Gvir, polisten sorumlu bakan olmayacak. Artık onun da günü geldi” dedi.

Arap partileri daha önce Netanyahu’nun yeniden hükümet kurmasını veya geçiş hükümetinin başında kalmasını engellemek amacıyla Yahudi muhalefetinin kuracağı hükümete Meclis içinden destek vermeye hazır olduklarını açıklamıştı.

Öneriye göre Arap partileri, hükümete doğrudan katılmadan dar tabanlı bir hükümetin ayakta kalmasını sağlayacak. Buna karşılık Arap vatandaşlara yönelik konut yıkımlarının, ayrımcılığın ve kışkırtmanın durdurulması, suçla mücadele edilmesi ve Filistinlilerle siyasi çözüm perspektifi oluşturulması talep ediliyor.

EISENKOT’UN HESABI DA KOLAY DEĞİL

Netanyahu’ya karşı değişim isteyen muhalefet bloğu da henüz çoğunluğu garanti edebilmiş değil. Eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot’un liderliğindeki Yashar Partisi öncülüğündeki muhalefet grupları, mevcut kısmi tabloda 48 sandalyede bulunuyor.

Mansur Abbas liderliğindeki Ra’am’ın yedi milletvekiliyle destek vermesi hâlinde dahi muhalefetin sandalye sayısı 55’e yükseliyor. Dolayısıyla yalnızca Ra’am’ın desteği, mevcut aritmetiğe göre tek başına yeterli olmuyor.

Bu noktada, 2022’de beş sandalyesi varken bu seçimde 12 sandalyeye yükselen Ortak Liste çizgisindeki diğer Arap partilerinin tutumu kritik önem kazanıyor. Ancak bu vekillerin tutumu kadar, muhalefetteki Siyonist sağ-merkez partilerin Arap siyasi hareketleriyle iş birliğine ne ölçüde onay vereceği belirleyici olacak. Mesele yalnızca Arap partilerinin sandalye sayısı değil; bu sandalyelerin koalisyon masasında fiilî desteğe dönüştürülüp dönüştürülemeyeceği.

2021 FORMÜLÜ YENİDEN MÜMKÜN MÜ

İsrail siyasetinde Arap partilerinin kilit rolü denildiğinde akla ilk olarak 2021’deki tarihî kırılma geliyor. O yıl yapılan seçimlerin ardından Netanyahu hükümet kuramamış; Yair Lapid öncülüğündeki süreç, Naftali Bennett’in Yamina partisi ile Ra’am dâhil sekiz farklı partiyi bir araya getirmişti. Bennett, 13 Haziran 2021’de Knesset’te 60’a karşı 59 oyla başbakan olmuş ve bir Arap partisi (Ra’am) İsrail tarihinde ilk kez koalisyon protokolüne imza atmıştı.

Ancak 2021’deki formülün bugün aynı biçimde tekrarlanması kolay değil. O dönemki koalisyon, “Netanyahu’yu devirme” ortak paydasında birleşen istisnai bir siyasi uzlaşıyla kurulmuştu. Günümüzde ise Arap partileriyle iş birliği konusundaki çekinceler ve muhalefetin kendi içindeki ideolojik ayrışmalar, benzer bir modelin önüne ciddi engeller çıkarıyor.

KİLİT NOKTA

İsrail Anayasası ve siyaset geleneği, hükümet oluşumunda esnek seçeneklere imkân tanıyor. Bir partinin koalisyona resmen bakan vererek katılması ile hükümete güvensizlik oylamalarında dışarıdan destek vermesi veya kritik oylamalarda çekimser kalması farklı sonuçlar doğurabilir.

Bu nedenle Arap milletvekillerinin blok hâlinde tek bir aday lehine oy kullanacağını varsaymak doğru olmaz. Ra’am ile Ortak Liste içindeki aktörlerin öncelikleri ve talepleri farklılaşabilir. Öte yandan, Arap partilerinin desteğine muhtaç olan muhalefetin kendi içindeki sağ kanat aktörleri de bu iş birliğinin sınırlarını zorlaştırabilir.

İSRAİL’İ HANGİ SENARYOLAR BEKLİYOR

Kesin sonuçların ilan edilmesi ve Cumhurbaşkanı Isaac Herzog’un hükümeti kurma görevini vermesiyle birlikte üç temel senaryo öne çıkıyor:

1. Sayım sonunda sağ blokun 61 sandalyeye yaklaşması veya muhalefet kanadından münferit vekil transferleriyle çoğunluğun sağlanması.
2. Muhalefet bloğunun, Arap partilerinin dışarıdan desteği veya çekimserliği dAhilinde 61 çoğunluğunu yakalayarak yeni bir “Değişim Hükümeti” kurması.
3. Hiçbir bloğun 61 sandalyelik desteği konsolide edememesi sonucunda koalisyon görüşmelerinin tıkanması ve İsrail’in yeniden sandık başına gitmesi.

CUMHURBAŞKANI’NDAN LİDERLERE ÇAĞRI

İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, siyasi liderlere koalisyon görüşmelerinde yapıcı bir tutum takınmaları ve erken seçimden kaçınmak için ne gerekiyorsa yapmaları çağrısında bulundu.

Herzog, koalisyon görüşmeleri yapacak liderlerin masaya açık bir zihinle oturmasını beklediğini belirtti.

Sandık başlarındaki tabloyu oldukça etkileyici bulduğunu ve uzun zaman sonra ilk kez son derece yüksek katılımlı bir seçim gerçekleştirildiğini söyledi.